Het vergeten verhaal van een onwankelbare liefde in oorlogstijd – Charles den Tex en Anneloes Timmerije

index

Wat te denken van de Generaal Spoorlaan na het lezen van dit boek?

Om boodschappen te doen stak ik tot voor kort vrij gedachteloos de Generaal Spoorlaan over. Links op de hoek staat een voormalig belastingkantoor dat verbouwd wordt tot appartementencomplex, en daarom de naam De Generaal heeft gekregen. Dat ligt voor de hand, leek het. Maar na het lezen van dit boek zet ik daar toch wel wat vraagtekens bij.

Dit boek (400 p.) is een roman, maar wel een die, zoals de titel al suggereert, op ware feiten is gebaseerd. Die feiten hebben de schrijvers onder andere uit het dagboek van Guus Hagers, een gevechtsvlieger van het KNIL. Hij is op het moment dat de Japanners Indonesië binnenvallen net op missie gestuurd naar Australië. Hij kan dus niet terug naar zijn geliefde Indië en vecht mee tegen de Jap door missies uit te voeren dat land, waarin zijn eenheid bepaald geen ondersteuning en naar het lijkt zelfs tegenwerking ondervindt. “Het squadron is een tjampoer, een mengelmoes van Europeanen, Indo-Europeanen, Chinezen en West-Indiërs, en heeft een nijpend gebrek aan grondpersoneel. Onderhoud en reparatie lopen achter. De Amerikanen eisen dat operationele eenheden in de Pacific ofwel helemaal Nederlands zijn ofwel helemaal buitenlands. Ze pikken de verschillen tussen blank grondpersoneel en gekleurde vliegtuigbemanning niet. In hun ogen is dat verkeerd, niet-Europeanen horen het mindere werk te doen. De Nederlanders uit Indië zijn gewend om samen te werken, de Marine en de Marine Luchtvaartdienst hebben er ook geen problemen mee, maar bij de geallieerden gaat het er niet in dat Australisch personeel eten moet bereiden voor niet-Europeanen.”

Een andere bron zijn de memoires van Lienke Hagers, sinds kort Hagers’ vrouw. Zij blijft achter in Indonesië, komt dus in een kamp terecht en maakt daar de oorlog door.

Een verhaal als dit behoeft nauwelijks romantisering en het boek leest dan ook als een waarheidsgetrouw verslag. Dat maakt het verhaal niet alleen heel interessant, maar ook heel aansprekend. En de schrijvers hebben het ook nog eens knap in elkaar gezet, want als het verhaal aan het einde van het tweede deel, als de oorlog eindigt, wat al te onwaarschijnlijk lijkt te worden, wordt de draad in het derde deel weer zó opgepakt dat je als lezer gelijk weer overtuigd raakt. Heel mooi.

Wat dit alles nu met die Generaal Spoorlaan te maken heeft had ik voordat ik dit boek las ook niet geweten, maar door het lezen van dit boek weet ik nu dat generaal Spoor ook een KNIL-militair was. En wel een die volgens dit boek (en niet alleen volgens dit boek, zie dit krantenartikel uit 2013) een vuil spelletje speelde om te bereiken dat Indië na de oorlog als kolonie zou kunnen worden behouden. Een wens die volgens dit boek niet alleen werd ingegeven door persoonlijke ambitie, maar ook door racistische ideeën. Die worden in het boek verwoord op een moment dat Spoor (dan nog majoor) wordt toegevoegd dat hij in Australië een buitenlander is, en daarom nog minder te zeggen heeft dan een Aboriginal: “De majoor beeft van woede. Minder dan een Aboriginal is voor hem een kwetsende belediging. Kleurlingen zijn de minderen. Westerlingen, de blanken, zijn de baas. Een van de grote problemen in Indië is dat er mensen rondlopen, Nederlanders, die de inlanders zeggenschap willen geven. Spoor staat op het standpunt dat elke vorm van zeggenschap, al is het maar symbolisch, te veel is. Een inlander kan niet begrijpen wat er nodig is om een land te besturen, daarvoor heeft hij onvoldoende capaciteiten en onvoldoende ontwikkeling. Aboriginals zijn nog veel erger, die zijn nog lui ook.” (p. 275)

Of het in dit boek geschetste beeld van Spoor als een competente, maar gladde en racistische militair klopt, weet ik niet. Ook weet ik niet of hij, zoals in het boek wordt geschetst, daadwerkelijk samenspande tegen de factie rond Van Mook (ook iemand die hier in de buurt een laan ‘heeft’),  die voorstond Indonesië te verzelfstandigen en onderdeel te laten uitmaken van een op richten unie waarvan ook Suriname en de Nederlandse Antillen uit zouden maken (zie deze pagina over het akkoord van Linggadjati). Wel is een feit dat Spoor na de oorlog leiding heeft gegeven aan de politionele acties – waardoor het ‘met de kennis van nu’ toch niet bepaald mooi voorkomt dat er een laan naar hem is genoemd. Ik was altijd een beetje sceptisch over de ook nu weer in de media komende pogingen om de namen van ‘helden’ die naar huidige inzichten behoorlijk foute dingen deden uit het straatbeeld te wissen, maar doordat ik me naar aanleiding van dit boek wat meer heb verdiept in generaal Spoor dreig ik daar toch enig begrip voor te krijgen.

Meer informatie over Spoor is te vinden op Wikipedia en in het biografisch woordenboek van Nederland.
Over Van Mook staat informatie op Wikipedia en op dit biografieportaal.

Een mooie illustratie bij het boek is deze foto van Guus Hagers met zijn hond (die uiteraard ook in het boek voorkomt) die ik vond op de website van het ministerie van Defensie.

Nabrander:
Guus Hagers maakte in Australië deel uit van het 18e squadron. In het boek wordt ook beschreven hoe frustrerend het werken als onderdeel van dat squadron was, omdat het niet serieus werd genomen en niet/slecht/laat werd voorzien van materieel. De manschappen raakten daardoor gedemotiveerd, gedroegen zich daarnaar en waren moeilijk tot de orde te roepen. Het lijkt erop dat dit geleid heeft tot de zogenoemde Colombo Tragedie, waarbij een drietal vliegers door een intrige van Spoor werden gearresteerd wegens vermeend landverraad, werden overgebracht naar Colombo en in een soort schijnproces door een zeekrijgsraad zeer zwaar werden bestraft; ze hebben daarna tevergeefs gevochten voor rehabilitatie. Zie hierover ook de website Colombo Tragedie (de drie daar genoemde vliegers komen ook voor in dit boek, als collega’s van Guus Hagers).

Dit bericht werd geplaatst in Boek, verslag en getagged met , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s